U potrazi za rešenjem duboke krize u domaćem stočarstvu, u Guči je 27. juna 2026. godine održana osnivačka Skupština Udruženja seoskih sirara Srbije. Skup pod nazivom ’’Tradicionalna-zanatska prerada mleka u Srbiji’’ okupio je u kultnoj kafani „Dačo“ (iz 1838. godine) brojne stručnjake iz oblasti stočarstva, veterine i tehnologije, kao i vlasnike poljoprivrednih gazdinstava i malih mlekara iz svih krajeva zemlje – od Vojvodine do Kosova i Metohije.
Alarmantno stanje u domaćem stočarstvu
Stočarstvo je temelj održive poljoprivrede, ali podaci koje je izneo analitičar i publicista Branislav Gulan opominju na hitnu akciju:
Istorijski minimum: Prema Popisu poljoprivrede iz 2023. godine, u Srbiji je registrovano svega 725.408 grla goveda, što je najmanji broj u poslednjih 100 godina.
Pad se nastavlja: Trend opadanja nastavljen je i početkom 2025. godine, kada je broj goveda spao na manje od 700 hiljada grla.
Gubici suvereniteta: Stočarstvo u bruto društvenom proizvodu poljoprivrede Srbije učestvuje sa svega 22%, što nas stavlja u red najnerazvijenijih zemalja sveta. Zbog masovnog uvoza mesa, mleka i čak 85% semenskog materijala, Srbija gubi prehrambeni i semenski suverenitet.
Iako godišnje proizvedemo oko 1,37 milijardi litara mleka (gde dominira kravlje sa 97,7%), skoro polovina te količine se ne otkupi industrijski, već ostaje na gazdinstvima. Pored toga, Srbija godišnje proizvede 60.000 tona sira, ali paradoksalno – jeftino izvozimo kvalitetne sireve (15.500 tona), dok skupo uvozimo tvrde i polutvrde sireve sa zrenjem (12.750 tona).
Program rada: „Od knjige preko livade do trpeze“
Vođeni idejom da je vrhunski kvalitet jedina konkurentska prednost malih proizvođača, Inicijativni odbor koji čine stručnjaci i profesori sa poljoprivrednih fakulteta u Beogradu, Novom Sadu i Čačku, definisao je jasne ciljeve novog udruženja:
Održivi razvoj i edukacija: Nastavak teorijskih i praktičnih obuka za zanatsku preradu mleka.
Seneno mleko i prirodno sirilo: Promocija proizvodnje najkvalitetnijeg mleka od životinja hranjenih travom i senom, kao i revitalizacija tradicije pravljenja prirodnog sirila (od sirišta teladi, jagnjadi i jaradi).
„Putevi sireva Srbije“: Kreiranje turističkih ruta radi promocije i direktne prodaje na pragovima domaćinstava.
Poštena cena (Fair Trade): Razvoj mešovitih lanaca snabdevanja i uspostavljanje trgovačkog partnerstva u kojem proizvođač dobija poštenu cenu za svoj trud.
Novo rukovodstvo Udruženja
Na Skupštini je jednoglasno izabrano rukovodstvo koje čine ugledni proizvođači i naučni radnici:
Predsednik Skupštine: Jovica Radovanović (proizvođač sira „SirArt“, selo Takovo kod Uba).
Potpredsednici Skupštine: Goran Veljović („Dobra farma“, Bela Crkva) i Zorica Zdravković-Kovačević (selo Prilužje, Vučitrn).
Predsednik Izvršnog odbora: Jovan Bugarčić (dipl. inž. tehnologije mleka, Guča).
Potpredsednici Izvršnog odbora: Prof. dr Vladimir Kurčubić (Čačak), Prof. dr Jelena Miočinović (Beograd) i Prof. dr Ksenija Čobanović (Novi Sad).
Sekretar Udruženja: Dušan R. Ivanović (Ekološko društvo Dragačevo – Guča).
Planovi za 2026. godinu i bogata trpeza
Usvojeni program za tekuću godinu predviđa masovnije uključivanje novih članova, mapiranje i istraživanje konkretnih problema na terenu radi pregovora sa nadležnim ministarstvima, kao i aktivno praćenje domaćih i stranih konkursa za subvencije i opremu.
Nakon zvaničnog dela, manifestacija je završena izložbom i degustacijom vrhunskih autentičnih kravljih, ovčijih i kozjih sireva, kajmaka i milerama koje su doneli proizvođači iz cele Srbije, dok je druženje zaokruženo zajedničkim ručkom sa tradicionalnim dragačevskim specijalitetima.
Tekst: Zorica Dragojević
Foto: Udruženje seoskih sirara Srbije